Xosé Manuel Beiras, histórico dirixente nacionalista, economista, intelectual e profesor universitario faleceu esta madrugada aos 90 anos. Un dos fundadores do PSG, referente do BNG e impulsor de Anova, converteu a defensa de Galicia no eixo dunha vida de compromiso político, pensamento crítico e acesos debates parlamentarios
Galicia despide a unha das personalidades máis recoñecibles da súa historia política contemporánea. Xosé Manuel Beiras Torrado faleceu esta madrugada aos 90 anos, deixando tras de si máis de seis décadas de militancia, reflexión intelectual e defensa do nacionalismo galego. Político de verbo apaixonado, economista de sólida formación e profesor universitario, a súa traxectoria estivo marcada pola reivindicación da identidade de Galicia, a xustiza social e o dereito dos galegos para decidir o seu futuro.
Nado en Santiago de Compostela o 7 de abril de 1936, poucos meses antes do estalido da Guerra Civil, creceu nunha familia vencellada ao galeguismo. O seu pai, Manuel Beiras, militou nas Irmandades da Fala e no Partido Galeguista. Aquela herdanza política, unida á súa formación intelectual, marcaría o rumbo da súa vida. Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela (USC) e ampliou a súa formación en economía en París e Londres, onde entrou en contacto coas correntes europeas do pensamento socialista e federalista.
O seu compromiso político comezou durante a ditadura franquista. En 1963 participou na fundación clandestina do Partido Socialista Galego (PSG), do que chegaría a ser secretario xeral. Desde as súas primeiras responsabilidades defendeu a vinculación entre as reivindicacións nacionais e as transformacións sociais. Aquela militancia conviviu cunha intensa actividade académica que o levou a converterse en catedrático de Estrutura Económica da USC, institución na que tamén exerceu como decano.
En 1972 publicou O atraso económico de Galicia, unha das súas obras máis influentes, na que analizou as causas estruturais do subdesarrollo galego e a súa dependencia económica. O libro contribuíu a renovar o debate sobre a realidade social do país e converteuse nunha referencia intelectual para varias xeracións do nacionalismo. A súa produción ensaística, as súas traducións literarias e a súa participación en iniciativas editoriais completaron unha personalidade que nunca separou do todo a universidade da política.
A fundación do Bloque Nacionalista Galego en 1982 abriu a súa etapa de maior protagonismo público. Convertido en portavoz nacional e principal referente electoral da formación, accedeu ao Parlamento galego en 1985 como único deputado do BNG. Durante as dúas décadas seguintes contribuíu a transformar unha organización minoritaria nunha forza con ampla representación institucional, que chegou a disputar ao socialismo galego a condición de principal alternativa ao Partido Popular de Manuel Fraga.
Un zapato no escano
A súa relación con Fraga deixou algúns dos enfrontamentos parlamentarios máis lembrados da autonomía. Beiras fixo da oratoria unha dos seus principais acenos de identidade: intervencións vehementes, abundantes referencias históricas e filosóficas, ironía e unha xestualidade que desbordaba con frecuencia os convencionalismos políticos. O episodio máis soado chegou o 10 de marzo de 1993, cando se quitou un zapato e golpeou con el o seu escano durante unha protesta contra unha reforma parlamentaria impulsada polo PP. Aquela imaxe, que evocaba o xesto de Nikita Jrushchov en Nacións Unidas, quedou incorporada á memoria visual do Parlamento galego.
Pero Xosé Manuel Beiras foi moito máis que os seus episodios de rebeldía. As súas discrepancias coa dirección do BNG terminaron provocando unha ruptura que culminou en 2012 coa súa saída da organización que contribuíra a construír. Lonxe de abandonar a política, impulsou Anova-Irmandade Nacionalista e encabezou, xunto a Esquerda Unida (Yolanda Díaz), a coalición Alternativa Galega de Esquerda (AGE), coa que regresou ao Parlamento ese mesmo ano. Aquela etapa converteuno tamén nun referente para novas xeracións de activistas e dirixentes xurdidos á calor das mobilizacións sociais e as posteriores mareas municipalistas.
Co paso dos anos, a súa traxectoria política volveu cruzarse coa do Bloque. O achegamento entre Anova e o BNG, escenificado en 2024 mediante un acordo de colaboración electoral, simbolizou o reencontro de dúas correntes do nacionalismo que percorreran camiños separados durante máis dunha década.
Intelectual de amplas lecturas, europeísta na súa formación e nacionalista de esquerdas no seu compromiso, Xosé Manuel Beiras cultivou tamén a literatura, a tradución e o ensaio. Admirador da tradición galeguista de Castelao e das figuras culturais que mantiveron viva a identidade galega durante o franquismo, foi capaz de combinar a análise económica cun discurso político de forte contido emocional. O seu carácter combativo proporcionoulle adhesións e críticas, dentro e fóra das súas propias organizacións, pero fixo del unha figura difícil de cualificar nos moldes convencionais da política institucional.
O seu falecemento pecha unha biografía estreitamente vinculada á evolución do nacionalismo galego desde a clandestinidade franquista ata as institucións autonómicas e as novas alianzas políticas do século XXI. Quedan os seus libros, os seus discursos, as súas controversias e algunhas imaxes indelebles da historia parlamentaria de Galicia. E queda, sobre todo, a pegada dun compostelán que dedicou a súa vida para pensar, discutir e reivindicar o país ao que pertencía. Xosé Manuel Beiras márchase, pero a súa voz permanece ligada á memoria de Galicia.
